The Role of Civil Law in Environmental Protection in Poland: Liability, Damages, and Remedies
Abstract
The study shows that classic private law claims, in light of the conventional judicial approach, are not particularly effective in cases involving environmental damage. There are numerous legal grounds for pursuing environmental claims, including those provided for in the Environmental Protection Law and the Civil Code, which often overlap. However, in practice, those seeking to pursue environment-related claims through civil law have often sought to rely on the concept of personal rights. One crucial reason for this trend is the individual nature of civil law claims and the perception of the environment as a common good, which results in evidentiary complexities that are difficult to overcome. The article examines the particular grounds of civil liability for environmental damage, their prerequisites, and the available legal remedies, including compensation and other forms of restoration of the previous state of the environment, as well as measures aimed at preventing future damage. The shortcomings of the current legal framework and attempts to identify alternative solutions for pursuing environmental claims through civil law are also examined.
References
Baran M (2024) Pytanie o potrzebę zmiany paradygmatu w prawie (ochrony) środowiska: środowisko jako przedmiot czy podmiot prawa – wybrane uwagi, in: Baran M, Iwańska B & Przybojewska I (eds.) Prawa i interesy w ochronie środowiska: Perspektywa międzynarodowa, unijna i Krajowa, Warszawa, pp. 119–153.
Bergkamp (2001) Liability and Environment: Private and Public Law Aspects of Civil Liability for Environmental Harm in an International Context, Kluwer Law International, The Hague, DOI: https://doi.org/10.1163/9789004479043.
Berros M V (2015) The Constitution of the Republic of Ecuador: Pachamama has rights, Environment & Society Portal 2015(11), Rachel Carson Center for Environment and Society, DOI: https://doi.org/10.5282/rcc/7131.
Bieluk J (2020) Rivers as a Legal Person, Studia Iuridica Lublinensia 29(2), pp. 11–23, DOI: https://doi.org/10.17951/sil.2020.29.2.11-23.
Bukowski Z, Czech E K, Karpus K & Rakoczy B (eds.) (2013) Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Warszawa, Lexis Nexis.
Czech E K (2010) Rola art. 325 Prawa ochrony środowiska w odpowiedzialności cywilnej w ochronie środowiska, Przegląd Prawa Ochrony Środowiska 2/2010, pp. 9–17.
Czech T (2009) Odpowiedzialność ekologiczna władającego, Prawo i Środowisko 3/2009, pp. 77–92.
Czech T (2009) Wina jako przesłanka odpowiedzialności administracyj- noprawnej za szkodę w środowisku, Przegląd Prawa Publicznego 2/2009, pp. 20–40.
Dmowska J Ł (2020) Funkcje odpowiedzialności cywilnej w prawie ochrony środowiska, Przegląd Prawa Ochrony Środowiska 1–2/2020, pp. 21–41, DOI: https://doi.org/10.12775/PPOS.2020.002.
Doktór-Bindas K (2020) Prawo do czystego powietrza, Przegląd Konstytucyjny 4/2020, pp. 95–127.
Frączak K (2013) Możliwość domniemania istnienia związku przyczynowego pomiędzy szkodą w środo wisku naturalnym a działalnością podmiotu gospodarczego oraz rozszerzenia odpowiedzialności obiektywnej za szkodę. Glosa do wyroku TS z dnia 9 marca 2010 r., C-378/08, System Informacji Prawnej LEX.
Gruszecki K (2025) Prawo ochrony środowiska: Komentarz, System Informacji Prawnej LEX.
Habuda A (2023) Przyroda i jej element. Przedmiot ochrony prawnej czy podmiot prawa?, Radca Prawny. Zeszyty Naukowe 34(1), pp. 83–97.
Hejbudzki M (2019) Normatywne podstawy wprowadzenia do polskiego porządku prawnego koncepcji prawa podmiotowego do życia w czystym środowisku, Studia Prawnoustrojowe 43/2019, pp. 121–139, DOI: https://doi.org/10.31648/sp.4604.
Hutchins R (2026) A law for the tohorā: New Zealand bill seeks personhood for whales, Oceanographic, 11 February, https://oceanographicmagazine.com/news/new-zealand-bill-seeks-personhood-for-whales/ [09.06.2026].
Jamiołowski J (2018) Odpowiedzialność cywilna w ochronie środowiska, Przedsiębiorstwo i Prawo 1/2018, pp. 106–124.
Jastrzębski J (2023) Prawo do życia w czystym środowisku a dobra osobiste – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 28 maja 2021 r., III CZP 27/20, Zeszyty Cywilistyczne Lege Artis 8/2023, pp. 9–23.
Jaworowicz-Rudolf A (2014) Środowisko jako dobro chronione, in: Duniewska Z (ed.), Dobra chronione w prawie administracyjnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, pp. 169–178.
Karpus K (2024) ’Zazielenianie’ prawa cywilnego – ochrona dóbr osobistych a zielony konstytucjonalizm i prawa środowiskowe, Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska 1/2024, pp. 1–28, DOI: https://doi.org/10.31261/PPGOS.2024.01.05.
Karwowska A (2013) O skutkach prawnych immisji w świetle kodeksu cywilnego i ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, Białostockie Studia Prawnicze 14/2013, pp. 175–182.
Knap A, Studzińska J, Nowak B & Buchalska J (2024) Prawo do czystego środowiska jako dobro osobiste i możliwość skutecznego egzekwowania orzeczeń z tego zakresu, Krytyka Prawa 16(3), pp. 25–44, DOI: https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.699.
Korzeniowski P (2011) Ryzyko szkody w środowisku, Prawo i Środowisko 1/2011, pp. 89–103.
Korzeniowski P (2012) Bezpieczeństwo ekologiczne jako instytucja prawna ochrony środowiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Kućka M (2025) Czy rzekom należy przyznać osobowość prawną?, Kwartalnik Prawa Prywatnego 34(2), pp. 309–334.
Lewandowski P (2011) Rzymska koncepcja szkody a szkoda ekologiczna, Gdańskie Studia Prawnicze 1/2011, pp. 561–578.
Lewaszkiewicz-Petrykowska B (1967) Odpowiedzialność cywilna prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa.
Lipiński A (2001) in: J. Jendrośka (ed.) Ustawa – Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Wrocław, Centrum Prawa Ekologicznego, Arts. 322 and 323.
Littwin D (2021) Odpowiedzialność cywilnoprawna za szkodę w środowisku – pojęcie, zakres, podstawy, Humanistyka i Przyrodoznawstwo 27/2021, pp. 81–104, DOI: https://doi.org/10.31648/hip.6801.
Łaźnia P & Sitko N (2023) Prawo do czystego środowiska a dobra osobiste – analiza na tle polskiego orzecznictwa i doktryny prawa cywilnego, Zeszyty Cywilistyczne Lege Artis 8/2023, pp. 24–41, DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323562887.
Nesterowicz M (2007) Zadoścuczynienie pieniężne ex contractu i przy zbiegu z odpowiedzialnością ex delicto, Państwo i Prawo 62(1), pp. 20–31.
New Zealand Parliament (2017) Innovative bill protects Whanganui River with legal personhood, 28 March, https://www3.parliament.nz/en/get-involved/features/innovative-bill-protects-whanganui-river-with-legal-personhood [09.06.2026].
Piekarska M (2017) Odpowiedzialność cywilnoprawna w ochronie środowiska, in: Zębek E & Kulbacka-Burakiewicz N (eds.) Terroryzm wobec środowiska potencjalnym zagrożeniem współczesnych czasów – wybrane zagadnienia, KPP Kortowski Przegląd Prawniczy Monografie, Olsztyn, https://uwm.edu.pl/kpp/files/numery_kpp/kpp_monografie_terroryzm.pdf [06.07.2025].
Pietraszewski M (2013) Immisje sąsiedzkie a ochrona dóbr osobistych, in: Mazurkiewicz J (ed.) Księga dla naszych kolegów. Prace prawnicze poświęcone pamięci doktora Zygmunta Masternaka doktora Andrzeja Ciska doktora Marka Zagrosika, Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, seria: e-Monografie, Nr. 36, Wrocław, https://repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/41585/edition/42768/immisje-sasiedzkie-a-ochrona-dobr-osobistych-pietraszewski-mateusz [09.06.2026].
Poniatowski P (2021) (Niewystarczające) środki ochrony prawnej przysługujące osobom narażonym na ponadnormatywny hałas drogowy, Transformacje Prawa Prywatnego 3/2021, pp. 49–83.
Radecka E (2022) Is the Right to Live in an Environment with Clean Air a Personal Interest? Selected Issues, Acta Universitatis Carolinae – Iuridica 68(1), pp. 107–114, DOI: https://doi.org/10.14712/23366478.2022.7.
Rakoczy B (2008) Wykorzystanie roszczenia negatoryjnego w ochronie środowiska, Przegląd Sądowy 9/2008, pp. 75–82.
Rakoczy B (2009) Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego jako powodowie w sprawach z zakresu ochrony środowiska, Gdańskie Studia Prawnicze 3/2009, pp. 207–216.
Robakowska M (2021) Funkcja roszczenia prewencyjnego uregulowanego w art. 323 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska w systemie cywilnoprawnych środków ochrony środowiska, Transformacje Prawa Prywatnego 1/2021, pp. 97–123.
Rotko J (2025) Koncepcje prawnej podmiotowości przyrody, Prawo i Więź 58(5), pp. 203–221, DOI: https://doi.org/10.36128/bqac2c58.
Rudall J (2024) Responsibility for Environmental Damage, Edward Elgar Publishing, Cheltenham.
Skoczylas J J (2000) Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w środowisku przewidziana w projekcie ustawy o ochronie środowiska, in: Mikosz R. (ed.) Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Antoniego Agopszowicza, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, pp. 258–269.
Skoczylas J J (2003) Odpowiedzialność cywilna na podstawie ustawy – prawo ochrony środowiska, Przegląd Sądowy 4/2003, pp. 61–76.
Skoczylas J J (2011) Pojęcie i rodzaje odpowiedzialności prawnej w ochronie środowiska, Zeszyty Naukowe SGSP 41/2011, pp. 119–132.
Stone C D (1972) Should trees have standing – toward legal rights for natural objects, Southern California Law Review 45(2), pp. 450–501.
Strugała R (2024) in: Machnikowski P (ed.) Zobowiązania. Część ogólna. Tom II. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, Art. 435.
Strus-Wołos M (2021) Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Głos Prawa. Przegląd Prawniczy Allerhanda 4(2), pp. 484–490.
Szalewska M (2014) Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2013 r., II CSK 161/13, Przegląd Prawa Ochrony Środowiska 2/2014, pp. 243–255, DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PPOS.2014.049.
Szczepaniak R (2020) Smog a odpowiedzialność odszkodowawcza władz publicznych, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu 66(2), pp. 26–48, DOI: https://doi.org/10.31268/ZPBAS.2020.28.
Szyprowski B (2023) Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2021 r., sygn. III CZP 27/20, Prokuratura i Prawo 7–8/2023, pp. 284–295.
Trzaskowski R (2011) Odpowiedzialność przedsiębiorstwa (zakładu) wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 k.c.) za zmniejszenie wartości nieruchomości wynikające z emisji dopuszczalnych w świetle prawa ochrony środowiska, Palestra 3–4/2011, pp. 124–132.
Trzewik J (2021) Prawo do życia w czystym środowisku umożliwiającym oddychanie powietrzem atmosferycznym spełniającym standardy jakości jako dobro osobiste – glosa do zagadnienia prawnego zarejestrowanego w Sądzie Najwyższym, III CZP 27/20, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 74(4), pp. 57–63, DOI: https://doi.org/10.33226/0137-5490.2021.4.8.
Trzewik J (2022) Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 28 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 27/20, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 66(2), pp. 389–397.
Trzciniecka D (2024) Czy prawo do życia w czystym środowisku jest dobrem osobistym? Glosa krytyczna do uchwały Sądu Najwyższego z 28 maja 2021 roku (sygn. III CZP 27/20), Studia Administracyjne 19(1), pp. 63–73, DOI: https://doi.org/10.18276/sa.2024.19-05.
Wałkowski D (2019) Czy zmiany klimatu są szkodą w środowisku? Przyczynek do dyskusji o odpowiedzialności prawnej, Co do Zasady. Studia i Analizy Prawne 1/2019, pp. 85–103.
Wilde M (2012) Civil liability for environmental damage: a comparative analysis of law and policy in Europe and the US, Oxford University Press, Oxford.
Wolter A, Ignatowicz J & Stefaniuk K (2001) Prawo cywilne: zarys części ogólnej, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa.
Zelek M (2018) Ruch przedsiębiorstwa lub zakładu jako przyczyna szkody (art. 435 § 1 k.c.) de lege lata i de lege ferenda, Kwartalnik Prawa Prywatnego 4/2018, pp. 903–930.
