Language loss and language death: The case of the Crimean Tatars in Turkey
Abstract
After Russia annexed the Crimean Khanate in 1783, the local Crimean Tatars emigrated in several waves, mainly to the Ottoman Empire, and those who remained were forcibly deported by Stalin in 1944. This study examines how the diaspora in Turkey has preserved its cultural and linguistic identity, how urbanisation and changes in the educational system have affected them, and what factors have hindered the transmission of the language and sped up language loss among them. Despite the efforts of cultural associations and civil society organisations, the Crimean Tatar language is in danger of disappearing in Turkey today. The article develops proposals for the preservation of the language and draws attention to the need of improving mother tongue education as well as cultural and social awareness.
References
Kırım Tatar Gençlik Kurultayı (Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı). https://emelvakfi.org/emel¬dergisi/9-kirim-tatar-genclik-kurultayi-qirimtatar-yasliq-qurultayi/ (2023. szeptember 1.)
Aitchison, Jean, Language Change. Progress or Decay? Cambridge, 2001. https://doi.org/10.1017/CBO9780511809866
Andrews, Peter Alford, Ethnic Groups in the Republic of Turkey. Wiesbaden, 1989.
Atlas of the World’s Languages in Danger. https://unesdoc.unes-co.org/ark:/48223/pf0000192416/PDF/192416eng.pdf.multi (2024. július 23.)
Aydıngün, Ayşegül–Aydıngün, İsmail, Kırım Tatarlarının vatana dönüşü: kimlik ve kültürel canlanma. Ankara, 2014.
Balköy Kırım Tatar Nakış İşleme Eğitimi Projesi sergisi. https://www.kirimdernegi.org.tr/haberler/1401-balkoy-kirim-tatar-nakis-isleme-egitimi-projesi-sergisi (2023. augusztus 30.)
Başkentte Kırım Tatar sürgününün 70. yılı münasebetiyle anma programı düzenlendi. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/baskentte-kirim-tatar-surgununun-79-yili-munasebetiyle-anma-programi-duzenlendi/2900875 (2023. augusztus 30.)
Bell, Allan, The Guidebook to Sociolinguistics. Malden–Oxford, 2013. https://doi.org/10.1002/9781394260874
Berta Árpád, Szentkatolnai Bálint Gábor és a keresztény tatárok. Erdélyi Tudományos Füzetek 220 (1994) 21–26. https://doi.org/10.36240/etf-220.04
Chubarov, Elvedin, About Kurultai. https://qtmm.org/en/pro-kurultaj/ (2023. augusztus 28.)
Cıyın Ansambli’nin Kırım halkoyunları çalışmalarına davet ediyoruz. https://kirimdernegi.org.tr/haberler/1370-ciyin-ansambli-nin-kirim-halkoyunlari-calismalarina-davet-ediyoruz (2023. augusztus 30.)
Crimean Tatar. https://en.wal.unesco.org/languages/crimean-tatar (2023. augusztus 28.)
Crystal, David, Language Death. Cambridge, 2000. https://doi.org/10.1017/CBO9781139106856
Emel Dergisi hakkında. https://emelvakfi.org/emel-dergisi-hakkinda/ (2023. augusztus 30.).
Firuzoğlu, Safarov Rafik, Kırım ve Kafkasya’dan Osmanlı İmparatorluğuna göçler. In: Osmanlı. IV. Ankara, 1999, 687–696.
Genç Tatar İnsiyatifinden Ankara’da istişare toplantısı. https://www.qha.com.tr/diaspo-ra/genc-tatar-inisiyatifinden-ankara-da-istisare-toplantisi-463309 (2023. augusztus 30.)
Hartley, John, Understanding News. London–New York, 2005.
İlk ve ortaöğretim kurumlarında yabancı diller, yaşayan diller ve lehçelerin öğretimi. Mevcut durum analizi ve politika önerileri. Ed. Kavgacı, Hasan. Ankara, 2021. https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/79 (2025. március 12.)
Jankowski, Henryk, Crimean Tatars and Noghais in Turkey. Türk Dilleri Araştırmaları 10 (2000) 113–131.
Johanson, Lars, Discoveries on the Turkic Linguistic Map. Stockholm, 2002.
Kırım Derneği Bursa Şubesinin çevrimiçi Kırım Tatarca dersleri başladı. https://www.qha.com.tr/haber-arsivi/kirim-dernegi-bursa-subesinin-cevrimici-kirim-tatarca-dersleri-basladi-257977 (2025. április 4.)
Kırım Derneği Bursa Şubesinin katkılarıyla hazırlanan Kırım Tatarca ders kitabı çıktı. https://www.qha.com.tr/haber-arsivi/kirim-dernegi-bursa-subesinin-katkilariyla-hazirlanan-kirim-tatarca-ders-kitabi-cikti-387573 (2023. augusztus 30.)
Kırım Haber Ajansı. Wikipédia (török nyelvű változat), https://tr.wikipe-dia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Haber_Ajans%C4%B1, (2025. június 11.)
Kırım Haber Ajansı. https://www.qha.com.tr/ (2023. szeptember 1.)
Kırımlı, Hakan, Kırım Tatarları kimdir? https://www.kirimdernegi.org.tr/temel-bilgiler/kirim-tatarlari-kimdir (2023. augusztus 12.)
Kırımlı, Hakan, Kırım Tatarlarında millî kimlik ve millî hareketler (1905–1916). (Türk Tarih Kurumu yayınları, VII/167.) Ankara, 1996.
Kırımlı, Hakan, Türkiye’deki Kırım Tatar ve Nogay köy yerleşimleri. Ankara, 2012.
„Kırım Tatarca Olimpiyatı”nın ikincisi derneğimizde gerçekleştirildi. https://www.kirimdernegi.org.tr/haberler/882-kirim-tatarca-olimpiyatinin-ikincisi-dernegimizde-gerceklestirildi (2023. szeptember 1.)
Kırım Tatar dil ve edebiyat dersleri. http://www.kirimdernegi.org.tr/duyurular/524-kirim-tatar-dil-ve-edebiyat-dersleri (2023. szeptember 1.)
Kırım Tatar Millî Bayrak Günü kutlu olsun. https://www.kirimdernegi.org.tr/haberler/1837-kirim-tatar-milli-bayrak-gunu-kutlu-olsun (2024. augusztus 6.)
Kırım Tatar Türkleri için uzun dönem ikamet izni duyurusu. https://istanbul.goc.gov.tr/kirim-tatar-turkleri-icin-uzun-donem-ikamet-izni-duyurusu (2023. augusztus 28.)
Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Tüzüğü. https://www.kirimdernegi.org.tr/dernek/tuzuk (2023. augusztus 21.)
Kocacık, Faruk, Rumeli’den Anadolu’ya yönelik göçler ve sonuçları. In Osmanlı. IV. Ankara, 655–660.
Korcan, Kerim, Tatar Ramazan. İstanbul, 2005.
Krauss, Michael, The World’s Languages in Crisis. Language 68/1 (1992) 4–10. https://doi.org/10.1353/lan.1992.0075
McCarthy, Justin, Ölüm ve sürgün. Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı 1821–1922. Çev. Sarıkaya, Fatma. Ankara, 2020.
Musayev, Mehman, Kırım Tatarcası. Gazi Turkiyat 1/2 (2008) 209–246.
Ocaklı, Arzu Kılınç, XIX. yüzyılda İdil-Ural Bölgesinden Anadolu’ya göçler. In: Türkler Ansiklopedisi. XIII. Ankara, 2004, 896–906.
Özenbaşlı, Ahmet, Çarlık hâkimiyetinde Kırım faciası. Çev. Otar, İsmail. Ankara, 2004.
Pandır, Müzeyyen, Mülteci temsillerinde kültürel farklılık inşası ve toplumsal kabule etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23/2 (2021) 348–364. https://doi.org/10.32709/akusosbil.843503
Rustemova, Nadzhiee, Kırım Tatarcası ve Türkiye Türkçesinde yalancı eşdeğerler. Yüksek lisans tezi (Süleyman Demirel Üniversitesi). Isparta, 2014.
Saydam, Abdullah, Kırım ve Kafkas göçleri (1856–1876). Ankara, 1997.
Saydam, Abdullah, Muhacir. In: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi: https://islamansiklopedisi.org.tr/muhacir--osmanli (2023. szeptember 3.)
Şahin, Cemile, Rus yayılmacılığına bir örnek. 1944 Kırım Türkleri’nin sürgünü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/39 (2015) 326–339. https://doi.org/10.17719/jisr.20153913754
Teissier, Beatrice, Crimean Tatars in Explorative and Travel Writing. Anatolian Studies 67 (2017) 231–253. https://doi.org/10.1017/S0066154617000060
Tepreş Şenlikleri. https://eskisehir.ktb.gov.tr/TR-156541/tepres-senlikleri.html (2023. augusztus 30.)
Thomason, Sarah Grey–Kaufman, Terrence, Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics. Berkeley–Los Angeles–London, 1988. https://doi.org/10.1525/9780520912793
Toker, Mustafa, İsmail Gaspıralı ve ‘Dilde Birlik’ fikri üzerine. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 16 (2004) 31–45.
Turan, Ömer, XIX. yüzyılda Kırım, Kafkasya ve civarında misyonerlik faaliyetleri. Belleten 64/241 (2000) 921–948. https://doi.org/10.37879/belleten.2000.921
Vatan Kırım. https://www.vatankirim.net/qirim-haber-ajansi-qha-621/ (2023. szeptember 1.)
Vozgrin, Valeriy, Çarlık zamanında Kırım’da Türk millî hareketi. In: Türkler Ansiklopedisi. XVIII. Ankara, 2004, 471–484.
Yavuz, Şahinde, Kırım Tatar diasporasında melezleşen kimlik: Eskişehir Kırım Tatar düğünleri örneği. Karadeniz Araştırmaları Dergisi 14/53 (2017) 167–187. https://doi.org/10.12787/KARAM1121
Yıldırım, Emine, XVII. yüzyılın ikinci yarısında Kırım Hanlığı’ndaki etnik unsurlar. Journal of International Eastern European Studies/Uluslararası Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi 2/1 (2020/Summer) 318–337.
Yüksel, Zuhal, Kırım Tatar millî hareketi ve Hasan Sabri Ayvazov. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 13 (2003) 421–434.
Zujev, Vaszilij, Vüpiszka iz putyesesztvennih zapiszok Vaszilja Zujeva kaszajusihszja do poluosztrova Krima, 1782 g. http://www.krimoved.crimea.ua/zuev.html (2024. május 2.)
