Hagyomány és újítás: Imitáció és imitációs hálózatok a 16. századi oszmán gazel-költészetben
Absztrakt
A hagyományt az újítással egyesítő szövegalkotási módszer, az imitáció a perzsa klasszikus irodalmi hagyományt szellemi elődjének tekintő, a 16. század első felére kialakuló birodalmi oszmán klasszikus költészet egyik meghatározó jelentőségű gyakorlata. Bár az imitáció jelensége minden műfajban megfigyelhető, a legjobban talán mégis az oszmán klasszikus hagyomány legfontosabb versformája és műfaja, a gazel esetében tanulmányozható. A vizsgálódásokat jelentősen megkönnyíti, hogy az adott időszakban vaskos antológiák születtek az Oszmán Birodalomban, melyek esetenként több ezer imitációs költeményt, elsősorban gazeleket tartalmaznak. Erre a forrásbázisra építve mutatom be az imitáció jelenségét, és egy konkrét példán keresztül megismertetem az olvasót az imitációs hálózatok elméletével.
Hivatkozások
Ak, Coşkun, Muhibbi Divanı. II. Trabzon, 2006.
Atalay, Veli, Vechî dîvânı. İnceleme, Metin. Yüksek lisans tezi (Atatürk Üniversitesi). Erzurum, 2017.
Avşar, Ziya, Revânî Dîvânı. Ankara, 2017.
Bal, Esra, Karamanlı Sabûhî Divanı. İnceleme, Tenkitli Metin, Dil İçi Çeviri. Yüksek lisans tezi (İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi). İstanbul, 2019.
Çavuşoğlu, Mehmet–Tanyeri, M. Ali, Zatî Divanı. Edisyon Kritik ve Transkripsiyon. III. İstanbul, 1987.
Çetin, İsmail, Derzi-zâde Ulvî. Hayatı, Edebi Şahsiyeti ve Divanının Tenkidli Metni. Yüksek lisans tezi (Fırat Üniversitesi). Elaziğ, 1993.
Edirneli Nazmî, Edirneli Nazmî Dîvanı. Haz. Sibel Üst. Ankara, 2018.
Gökkaya, Recep, 16. Asır Şairlerinden Seyrî ve Dîvân’ı. İnceleme, Metin, Dizin. Yüksek lisans tezi (Süleyman Demirel Üniversitesi). Isparta, 2017.
Gölpınarlı, Abdulbaki, Fuzûlî Dîvânı. İstanbul, 2005.
Gündoğdu, Bekir, Divan-ı Salih Çelebi ve Dürer-i Nesayih, Tenkidli Metin-İnceleme. Yüksek lisans tezi (Atatürk Üniversitesi). Erzurum, 1997.
İnalcık, Halil, Fuzuli ve Patronaj. In: Uő, Şâir ve Patron. Patrimonyal Devlet ve Sanat Üzerinde Sosyolojik Bir İnceleme. Ankara, 2005, 54–71.
Kadkanī, Shafī‘ī, Persian Literature (Belles Lettres) from the Time of Jāmī to the Present Day. In: History of Persian Literature from the Beginning of the Islamic Period to the Present Day. Ed. by Morrison, George. Leiden, 1981, 133–206.
Kaplan, Mahmut, Neşâtî Dîvânı. Ankara, 2019.
Karlıtepe, Mustafa, Kelâmî Dîvânı. Yüksek lisans tezi (Gazi Üniversitesi). Ankara, 2007.
Kaymaz, Zeki, Dukakinzâde Ahmed Bey’in Çağatay Türkçesi ile üç Gazeli. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten 55 (2007) 83–86.
Kılınç, Abdulhakim, Fuzûlî’nin Türkçe Divanı. Edisyon Kritik ve Konularına Göre Fuzûlî Divanı. Doktora tezi (İstanbul Üniversitesi). İstanbul, 2017.
Kurnaz, Cemal–Tatcı, Mustafa, Ümmî Divan Şairleri ve Enverî Divanı. Ankara, 2001.
Latîfî, Tezkiretü’ş-Şua‘arâ ve Tabsiratü’n-Nuzamâ. Haz. Rıdvan Canım. Ankara, 2018.
Losensky, Paul, Welcoming Fighānī. Imitation and Poetic Individuality in the Safavid–Mughal Ghazal. Costa Mesa, 1998.
Metin, Samancı, Mecmu’a-i Nezair (vr. 150b-250a) (Süleymaniye Kütüphanesi H. Hüsnü Paşa 1031) İnceleme–Tenkitli Metin. Yüksek lisans tezi (Marmara Üniversitesi). İstanbul, 2013.
Musluoğlu, Ferhat, Hayretî Divanı, Tenkitli Metin, Dil İçi Çeviri. Doktora tezi (Marmara Üniversitesi). İstanbul, 2021.
Navoiy, Alisher, G‘aroyib us-sig‘ar. Nashrga tayyorlovchi Sulaymon, Hamid. (Mukammal asarlar to‘plami. Yigirma to‘mlik, 3.) Toshkent, 1988.
Öztürk, Uğur, Mecmûʻa-ı Eşʻâr (Muallim Cevdet K. 479), İnceleme-Tenkitli Metin. Yüksek lisans tezi (Marmara Üniversitesi). İstanbul, 2013.
Paine, Albert Bigelow, Mark Twain. A Biography. The Personal and Literary Life of Samuel Langhorne Clemens. New York (NY), 1912.
Pala, İskender, Aşkî Hayâtı, Edebî Şahsiyeti ve Dîvânı. Doktora tezi (İstanbul Üniversitesi). İstanbul, 1983.
Péri Benedek, Imitáció és imitációs hálózatok a 15–16. századi klasszikus török gazelköltészetben. Akadémiai doktori disszertáció (MTA). Budapest, 2023.
Pervâne b. Abdullah, Pervâne Bey Mecmuası. Haz. Kamil Ali Gıynaş. Ankara, 2017.
Piroğlu, Zehra, Yetîmî, Hayatı Eserleri, Edebî Kişiliği ve Divanının Tenkitli Metni. Yüksek lisans tezi (Selçuk Üniversitesi). Konya, 1996.
Subtelny, Maria Eva, A Taste for the Intricate: The Persian Poetry of the Late Timurid Period. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 136/1 (1986) 56–79.
Süzen, Hüseyin, Dükakinzade Ahmed Beg Divanı: İnceleme – tenkidli metin. Doktora tezi (İstanbul Üniversitesi). İstanbul, 1994.
Tarama Sözlüğü. II. Ankara, 1995.
Tarlan, Ali Nihat, Hayâlî Bey Divanı. İstanbul, 1945.
Tılfarlıoğlu, Mustafa, Enverî’nin Divanında Bulunmayan Gazelleri. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 4/8 (2016) 145–162. https://doi.org/10.12992/TURUK268
Yahyâ Bey, Dîvan. Tenkidli Basım. Haz. Mehmet Çavuşoğlu. İstanbul, 1977.
Yavuz, Kemal–Yavuz, Orhan, Muhibbî Dîvânı. Bütün Şiirleri. İstanbul, 2016.
Yazar, Sadık, Seyyid Şerîfî Mehmed Efendi; Hayatı, Divanı ve Hilyesi. Yüksek lisans tezi (Fatih Üniversitesi). İstanbul, 2006.
Yekbaş, Hakan, Sebzî Divanı. İnceleme, Tenkitli Metin. Doktora tezi (Cumhuriyet Üniversitesi). Sivas, 2011.
Yekbaş, Hakan, Sehî Bey Divânı. İstanbul, 2010.
Yıldız, Harun, Şihâbî Dîvânı ve Grameri. Yüksek lisans tezi (Selçuk Üniversitesi). Konya, 1999.
Yücel-Turan, Hicran, Hatmî Dîvânı, İnceleme-Metin. Yüksek lisans tezi (Yıldız Teknik Üniversitesi). İstanbul, 2017.
Zavotçu, Gencay, Hayâlî ve Yahyâ Bey’in Gazellerinde Fuzûlî Etkisi. İlmî Araştırmalar 18 (2014) 123–134.
Zülfe, Ömer, On Altıncı Yüzyıl Şairi Selīkī ve Şiirleri. Ankara, 2009.
